موضوع افزایش قیمت بنزین در ایران بار دیگر به یکی از مهم‌ترین مباحث اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است.
در شرایطی که مصرف روزانه بنزین به سطح نگران‌کننده‌ای رسیده، برخی افزایش قیمت را راهی برای کنترل مصرف می‌دانند، اما روزنامه اعتماد در یادداشتی تحلیلی تأکید کرده که گرانی بنزین در شرایط کنونی نه‌تنها راهکار مؤثری نیست، بلکه می‌تواند تبعات اقتصادی، اجتماعی و روانی سنگینی به دنبال داشته باشد.
در این تحلیل آمده است که بنزین در شرایط فعلی ایران، تنها یک فرآورده نفتی یا کالای مصرفی نیست، بلکه به دلیل فشارهای اقتصادی، تحریم‌ها، محدودیت‌های مالی و وضعیت حساس منطقه، به یک سرمایه راهبردی و بخشی از امنیت ملی تبدیل شده است.
از همین رو، مدیریت مصرف بنزین یک ضرورت ملی به شمار می‌رود، اما این مدیریت نباید از مسیر افزایش قیمت سوخت دنبال شود.
بر اساس آمارهای منتشرشده، مصرف روزانه بنزین در کشور در حال حاضر حدود ۱۴۰ میلیون لیتر است.
پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد در صورت ادامه این روند، مصرف روزانه در ماه‌های آینده به ۱۶۲ میلیون لیتر خواهد رسید. در نتیجه، کشور با کسری ۳۳ میلیون لیتری بنزین مواجه می‌شود که جبران آن نیازمند واردات با هزینه‌های بسیار بالا خواهد بود.
به همین دلیل، کاهش ۱۳ میلیون لیتر از مصرف روزانه بنزین، یعنی حدود ۱۱ درصد از کل مصرف کشور، به‌عنوان یک هدف ضروری مطرح شده است.
با این حال، نویسنده این یادداشت هشدار می‌دهد که تجربه سال‌های گذشته نشان داده افزایش قیمت بنزین در ایران همواره فراتر از یک تصمیم اقتصادی بوده و آثار اجتماعی و امنیتی قابل توجهی بر جای گذاشته است. در فضای فعلی که فشار معیشتی بر خانوارها افزایش یافته، گرانی بنزین می‌تواند نارضایتی عمومی ایجاد کند و هزینه‌هایی به‌مراتب بیشتر از منافع اقتصادی آن داشته باشد.
در ادامه این تحلیل، چند راهکار برای مدیریت مصرف بنزین بدون افزایش قیمت ارائه شده است. نخستین راهکار، کاهش استفاده از خودروی شخصی از طریق توسعه حمل‌ونقل عمومی است.
به‌ویژه گسترش شبکه‌های ریلی شهری و حومه‌ای در مسیرهایی مانند تهران–کرج، تهران–پرند و تهران–ورامین می‌تواند در کاهش سفرهای تک‌سرنشین بسیار مؤثر باشد.
همچنین افزایش تعداد واگن‌ها، کاهش فاصله زمانی حرکت قطارها و بهبود دسترسی به ایستگاه‌ها، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش مصرف سوخت کمک کند.
راهکار دوم، تقویت و نوسازی ناوگان اتوبوسرانی است.
در این یادداشت تأکید شده حتی استفاده موقت از اتوبوس‌های استاندارد کارکرده نیز می‌تواند بهتر از تأخیر چندساله در تأمین ناوگان جدید باشد. هر اتوبوس شهری که جایگزین ده‌ها خودروی شخصی شود، صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف روزانه بنزین ایجاد خواهد کرد.
یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای این تحلیل، توسعه استفاده از سی‌ان‌جی به‌عنوان سوخت جایگزین بنزین است.
طبق اطلاعات ارائه‌شده، قیمت هر کیلوگرم سی‌ان‌جی حدود ۶۵۰ تومان است و پر کردن مخزن یک خودروی گازسوز فقط ۱۰ هزار و ۴۰۰ تومان هزینه دارد. این در حالی است که هزینه یک باک ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی، ۸.۶ برابر بیشتر است و در صورت محاسبه با بنزین ۵ هزار تومانی، این اختلاف به ۲۸.۸ برابر می‌رسد.
در حال حاضر، حدود ۲۳۰۰ جایگاه عرضه سی‌ان‌جی در کشور فعال است و ۴.۵ میلیون خودروی دوگانه‌سوز نیز در کشور تردد می‌کنند.
این ظرفیت می‌تواند به‌طور فوری و مؤثر در کاهش مصرف بنزین مورد استفاده قرار گیرد. بر همین اساس، پیشنهاد شده دولت طرح رایگان شدن عرضه سی‌ان‌جی در هزار جایگاه را به تمام جایگاه‌های کشور تعمیم دهد و همچنین هزینه دوگانه‌سوز کردن خودروها را رایگان کند.
مدیریت تقاضای سفر نیز از دیگر راهکارهای پیشنهادی است.
مصرف بنزین
تجربه سال‌های اخیر نشان داده بخش زیادی از فعالیت‌های اداری، آموزشی و خدماتی می‌تواند به‌صورت دورکاری یا ترکیبی انجام شود.
اگر تنها بخشی از کارمندان دولت دو روز در هفته دورکار باشند، میلیون‌ها سفر شهری حذف خواهد شد. همچنین راه‌اندازی سرویس‌های حمل‌ونقل اشتراکی در سازمان‌ها و شرکت‌های بزرگ می‌تواند تعداد قابل توجهی از خودروهای شخصی را از چرخه تردد خارج کند.
اصلاح مدیریت شبکه توزیع سوخت نیز در این تحلیل مورد توجه قرار گرفته است. زیرساخت کارت هوشمند سوخت در کشور این امکان را فراهم می‌کند
که مصرف بنزین با دقت بیشتری مدیریت شود.
محدود کردن استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه‌ها، الزام استفاده از کارت شخصی و بهره‌گیری از تحلیل داده‌ها و هوش مصنوعی، می‌تواند در شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف و مقابله با قاچاق سوخت نقش مؤثری داشته باشد.
از سوی دیگر، ارتقای بهره‌وری ناوگان موجود نیز راهکار مهمی برای کاهش مصرف بنزین است.
بسیاری از خودروهای کشور به دلیل فرسودگی یا نگهداری نامناسب، بیش از حد استاندارد سوخت مصرف می‌کنند. اجرای معاینه فنی سخت‌گیرانه، تنظیم موتور، تعویض قطعات فرسوده و بهبود عملکرد سامانه‌های آلایندگی، می‌تواند مصرف سوخت را بدون هزینه‌های سنگین به شکل محسوسی کاهش دهد.
همچنین خروج خودروهای فرسوده، به‌ویژه تاکسی‌ها، وانت‌ها و خودروهای خدماتی، باید با سرعت بیشتری دنبال شود.
مدیریت هوشمند ترافیک نیز از دیگر محورهای مهم این بسته پیشنهادی است.
بخش بزرگی از بنزین کشور در ترافیک‌های سنگین و توقف‌های طولانی مصرف می‌شود. هماهنگی چراغ‌های راهنمایی، اصلاح تقاطع‌ها، ارائه مسیرهای جایگزین و محدود کردن تردد خودروهای سنگین در ساعات اوج، می‌تواند هم زمان سفر را کاهش دهد و هم مصرف بنزین را پایین بیاورد.
در پایان، نویسنده این یادداشت بر نقش مشارکت مردم در مدیریت مصرف انرژی تأکید کرده است.
پویش‌هایی مانند سه‌شنبه‌های بدون خودرو، هم‌سفری با همکاران و کاهش استفاده همزمان چند خودرو در یک خانواده، در صورت همراهی رسانه‌ها و اطلاع‌رسانی مؤثر، می‌تواند به یک رفتار جمعی تبدیل شود.
البته پایداری این مشارکت منوط به آن است که مردم ببینند دولت نیز همزمان مصرف سوخت در ناوگان دولتی را کاهش داده، سفرهای غیرضروری مدیران را محدود کرده و با قاچاق سوخت برخورد جدی دارد.
نتیجه‌گیری این تحلیل آن است که برای مدیریت مصرف بنزین در ایران، باید از یک بسته سیاستی هماهنگ شامل توسعه حمل‌ونقل عمومی، تقویت سی‌ان‌جی، مدیریت سفر، بهبود توزیع سوخت، افزایش بهره‌وری خودروها و جلب مشارکت مردم استفاده کرد.
از نگاه نویسنده، افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی، بدترین گزینه برای مدیریت مصرف سوخت در کشور است.
🔗 لینک کوتاه این خبر: