شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر سابق قطر که از او به عنوان «امیر پدر» یاد می‌شد، در ۷۴ سالگی درگذشت. وی که طی ۱۸ سال حکمرانی، قطر را از کشوری در آستانه ورشکستگی به یکی از ثروتمندترین و تأثیرگذارترین بازیگران عرصه بین‌الملل تبدیل کرد، با اتخاذ رویکردهای جسورانه در سیاست خارجی و دیپلماسی انرژی، ساختار این شبه‌جزیره کوچک را برای همیشه تغییر داد.
شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، چهره‌ای که جهان او را به عنوان بنیانگذار قطر مدرن می‌شناسد، پس از سال‌ها نقش‌آفرینی در سیاست منطقه، در سن ۷۴ سالگی چشم از جهان فروبست. اقدامات او در طول دوران حکمرانی‌اش، قطر را از انزوا خارج کرد و به جایگاهی رساند که امروز با ابزارهای «قدرت نرم» در معادلات جهانی حضور دارد.
در ادامه، ۵ محور کلیدی از کارنامه و میراث حکمرانی وی مرور شده است:
۱. معمار تحول و گذار از انزوا
شیخ حمد موفق شد در کمتر از دو دهه، قطر را از یک کشور کوچک با بحران‌های مالی که حتی در پرداخت حقوق کارکنان خود با چالش مواجه بود، به یکی از مرفهترین کشورهای جهان تبدیل کند. او فراتر از ثروت، این کشور را از یک بازیگر خنثی و منزوی، به کنشگری فعال در روابط بین‌الملل تبدیل کرد.
۲. کودتای سفید و انتقال مسالمت‌آمیز قدرت
او در ژوئن ۱۹۹۵ (تیر ۱۳۷۴) در حالی که پدرش در سفر خارجی بود، در یک «کودتای سفید» قدرت را به دست گرفت. مشاوران او انگیزه اصلی این اقدام را نجات کشور از ورشکستگی اقتصادی عنوان کردند. با این حال، اقدامی که نام او را در تاریخ سیاسی خلیج فارس متمایز کرد، استعفای داوطلبانه او در سال ۲۰۱۳ و سپردن قدرت به پسرش، شیخ تمیم بن حمد، در سن ۳۳ سالگی بود؛ تصمیمی که زنجیره کودتاهای سنتی در خاندان سلطنتی را قطع کرد.
۳. بنیانگذار قدرت نرم و دیپلماسی عمومی
استراتژی قدرت نرم قطر در دوره او با ابزارهای متنوعی پیاده شد. تأسیس شبکه خبری «الجزیره»، تأسیس شرکت هواپیمایی «قطر ایرویز»، احداث فرودگاه بین‌المللی مدرن دوحه و میزبانی از رویدادهای بزرگ جهانی از جمله جام جهانی ۲۰۲۲ فوتبال، از جمله ستون‌های دیپلماسی او بودند. همچنین قطر در دوره او به محلی برای میانجی‌گری در بحران‌های پیچیده منطقه‌ای تبدیل شد.
۴. انقلاب گازی و ثروت ملی
شیخ حمد راهبرِ بهره‌برداری از بزرگترین میدان گازی جهان (مشترک با ایران) بود. این تصمیم استراتژیک، قطر را به قطب اصلی تولید و صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) جهان تبدیل کرد. درآمد سرشار حاصل از این منابع، جمعیت ۳۰۰ هزار نفری شهروندان قطر را در زمره ثروتمندترین مردمان جهان قرار داد. همچنین ایجاد «صندوق سرمایه‌گذاری قطر» با دارایی بیش از ۴۵۰ میلیارد دلار، از جمله میراث‌های اقتصادی او برای تضمین آینده کشورش است.
۵. دوگانگی در اصلاحات؛ توسعه اقتصادی در برابر انسداد سیاسی
با وجود تحولات گسترده در حوزه‌های اقتصادی، دیپلماتیک و رفاهی، دوره حکمرانی شیخ حمد در بعد داخلی شاهد تغییرات ساختاری در جهت دموکراتیزاسیون نبود. فضای سیاسی و رسانه‌ای داخلی تحت حاکمیت مطلق خاندان آل ثانی باقی ماند و اصلاحاتِ ساختار سیاسی، همگام با تحولات سریع اقتصادی پیش نرفت.
🔗 لینک کوتاه این خبر: