نقدینگی ایران در پایان سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۵۳.۳ درصد افزایش یافت؛ همزمان اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۵ با نرخ‌های بالای تورم روبه‌رو شده است.
این همزمانی یک سؤال مهم ایجاد می‌کند:
آیا رشد ۵۳ درصدی نقدینگی به معنی ۵۳ درصد تورم است؟
پاسخ کوتاه:
خیر.
میان نقدینگی و سطح قیمت‌ها ارتباط اقتصادی مهمی وجود دارد، اما این رابطه نه یک‌به‌یک است و نه الزاماً بدون فاصله زمانی اتفاق می‌افتد.
حجم نقدینگی ایران چقدر است؟ رشد ۵۳.۳ درصدی و عبور از ۱۵ هزار همت
چرا افزایش نقدینگی می‌تواند تورم ایجاد کند؟
فرض کنیم مقدار کالا و خدمات موجود در اقتصاد تغییر زیادی نکند اما قدرت خرید اسمی موجود با سرعت زیادی افزایش پیدا کند.
در این شرایط پول بیشتری برای خرید مقدار تقریباً مشابهی از کالا و خدمات وجود دارد.
اگر افزایش تقاضای اسمی با افزایش تولید پاسخ داده نشود، بخشی از تعدیل می‌تواند از مسیر افزایش قیمت اتفاق بیفتد.
این یکی از کانال‌های اصلی ارتباط رشد نقدینگی با تورم است.
آیا ۵۳ درصد نقدینگی یعنی ۵۳ درصد تورم؟
خیر.
برای مثال رشد نقدینگی پایان ۱۴۰۴:
۵۳.۳ درصد
بوده است.
اما نمی‌توان نتیجه گرفت که قیمت همه کالاها باید دقیقاً ۵۳.۳ درصد افزایش پیدا کند.
مسیر قیمت‌ها به متغیرهای دیگری نیز وابسته است:
رشد تولید،
سرعت گردش پول،
نرخ ارز،
انتظارات تورمی،
کسری بودجه،
شوک‌های عرضه،
قیمت انرژی،
و سیاست پولی.
چرا اثر نقدینگی ممکن است با تأخیر ظاهر شود؟
پولی که خلق می‌شود الزاماً همان روز خرج نمی‌شود.
ممکن است ابتدا در حساب بانکی باقی بماند، برای تسویه بدهی استفاده شود یا به سپرده تبدیل شود.
بعداً با تغییر انتظارات یا شرایط اقتصادی می‌تواند وارد بازار کالا یا دارایی شود.
به همین دلیل میان افزایش متغیرهای پولی و اثر کامل آنها بر قیمت‌ها می‌تواند فاصله زمانی وجود داشته باشد.
پایه پولی چه تفاوتی با نقدینگی دارد؟
این دو مفهوم یکی نیستند.
پایه پولی عمدتاً از اجزایی مانند:
اسکناس و مسکوک،
ذخایر بانک‌ها نزد بانک مرکزی
و برخی اجزای مرتبط با ترازنامه بانک مرکزی
تشکیل می‌شود.
اما نقدینگی علاوه بر پول، حجم بزرگی از سپرده‌های بانکی را نیز شامل می‌شود.
در پایان ۱۴۰۴ رشد پایه پولی حدود:
۶۱.۵ درصد
گزارش شده است.
در همان دوره رشد نقدینگی:
۵۳.۳ درصد
بود.
آیا رشد پایه پولی همیشه به همین اندازه نقدینگی ایجاد می‌کند؟
خیر.
رابطه پایه پولی و نقدینگی تحت تأثیر رفتار بانک‌ها، ذخایر، سپرده‌ها و ضریب فزاینده قرار دارد.
حتی منشأ افزایش پایه پولی نیز اهمیت دارد.
برای مثال بخشی از تغییرات ترازنامه بانک مرکزی می‌تواند تحت تأثیر عملیات ارزی و تغییر ارزش ریالی دارایی‌های خارجی قرار گیرد.
بنابراین صرف مشاهده رشد پایه پولی برای توضیح کامل تورم کافی نیست.
بانک مرکزی در ۱۴۰۵ چه می‌گوید؟
رئیس‌کل بانک مرکزی در ۳۰ شهریور اعلام کرد رشد نقدینگی در پنج‌ماهه نخست سال نسبت به پایان ۱۴۰۴:
۱۹ درصد
بوده است.
او همچنین اعلام کرد بانک مرکزی به دنبال کنترل جدی‌تر خلق نقدینگی بانک‌هاست.
براساس همین اعلام، شبکه بانکی در پنج ماه نخست سال حدود:
۴٬۱۰۰ همت
تأمین مالی از طریق تسهیلات تولید انجام داده است.
همچنین تأمین مالی از طریق ابزارهای زنجیره‌ای:
۲۶۹ همت
اعلام شده است.
چرا کنترل نقدینگی کار ساده‌ای نیست؟
اگر سیاست پولی بیش از حد انبساطی باشد، می‌تواند فشار پولی و تورمی ایجاد کند.
از طرف دیگر، محدود کردن شدید اعتبار بانکی ممکن است دسترسی بنگاه‌ها به سرمایه در گردش را دشوار کند.
بنابراین سیاست‌گذار با یک موازنه روبه‌رو است:
کنترل رشد پول بدون ایجاد اختلال شدید در تأمین مالی تولید.
آیا کاهش شتاب نقدینگی فوراً تورم را پایین می‌آورد؟
الزاماً خیر.
تورم می‌تواند تحت تأثیر شوک ارزی، قیمت انرژی، انتظارات، سیاست مالی و عوامل عرضه نیز قرار داشته باشد.
همچنین آثار رشد پولی گذشته ممکن است با تأخیر در اقتصاد ظاهر شوند.
بنابراین کاهش پایدار تورم معمولاً نیازمند استمرار سیاست‌های پولی و مالی سازگار است.
آیا نقدینگی تنها علت تورم ایران است؟
خیر.
نقدینگی یکی از متغیرهای مهم است، اما نرخ ارز، کسری بودجه، انتظارات، شوک‌های عرضه و سایر عوامل نیز بر تورم اثر می‌گذارند.
پایه پولی همان نقدینگی است؟
خیر. پایه پولی مفهومی محدودتر است و نقدینگی شامل حجم بزرگی از سپرده‌های بانکی نیز می‌شود.
رشد پایه پولی در پایان ۱۴۰۴ چقدر بود؟
حدود ۶۱.۵ درصد گزارش شده است.
رشد نقدینگی چقدر بود؟
۵۳.۳ درصد.
آیا کنترل نقدینگی باعث کمبود وام می‌شود؟
اگر سیاست اعتباری بسیار محدودکننده باشد می‌تواند تأمین مالی را دشوار کند؛ به همین دلیل بانک مرکزی همزمان بر کنترل خلق پول و تأمین مالی تولید تأکید دارد.
جمع‌بندی
رشد ۵۳.۳ درصدی نقدینگی در پایان ۱۴۰۴ یکی از مهم‌ترین متغیرهای پولی اقتصاد ایران است، اما نباید آن را با نرخ تورم یکی دانست.
اثر نقدینگی بر قیمت‌ها به نحوه خلق پول، رفتار سپرده‌گذاران، رشد تولید، نرخ ارز، انتظارات و سیاست مالی نیز بستگی دارد.
اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۵ با میراث رشد بالای نقدینگی و پایه پولی وارد شده است و بانک مرکزی اکنون از تلاش برای کاهش شتاب خلق نقدینگی خبر می‌دهد.
بنابراین شاخص تعیین‌کننده برای ماه‌های آینده فقط حجم پول نیست؛ بلکه باید همزمان رشد نقدینگی، پایه پولی، ترکیب پول و شبه‌پول، تورم و تأمین مالی بخش تولید را دنبال کرد.
🔗 لینک کوتاه این خبر: