مهم‌ترین تغییر انتخابات ۱۴۰۵ شاید زمان برگزاری آن نباشد.
در تهران قرار است برای نخستین بار مدل تناسبی در انتخابات شورای شهر اجرا شود؛ تغییری که می‌تواند نحوه تبدیل رأی مردم به کرسی‌های شورا را دگرگون کند.
همزمان وزارت کشور پیش از تعویق انتخابات برنامه‌ریزی کرده بود فرآیند رأی‌گیری به شکل تمام‌الکترونیکی انجام شود.
ترکیب این دو تحول، انتخابات شوراهای تهران را به یک آزمون ساختاری برای انتخابات آینده ایران تبدیل کرده است.
۳۴۵ هزار داوطلب برای شوراهای ایران؛ آمار ثبت‌نام‌ها درباره رقابت انتخاباتی ۱۴۰۵ چه می‌گوید؟
انتخابات تناسبی چیست؟
در یک مدل اکثریتی، نامزد یا فهرستی که بیشترین رأی را کسب کند می‌تواند سهم بسیار بزرگی از کرسی‌ها را تصاحب کند.
اما در نظام تناسبی، هدف این است که سهم کرسی‌ها بیشتر با:
سهم رأی
تناسب داشته باشد.
برای مثال در یک مثال ساده فرضی، اگر:
فهرست الف ۵۰ درصد،
فهرست ب ۳۰ درصد
و فهرست ج ۲۰ درصد
رأی داشته باشند، توزیع کرسی‌ها نیز به نسبت آرای آنها نزدیک‌تر خواهد شد.
این فقط مثال توضیحی است و محاسبه واقعی تابع قانون انتخابات است.
انتخابات تناسبی ۱۴۰۵ کجا اجرا می‌شود؟
در دوره هفتم:
حوزه تهران، ری و تجریش
مشمول مدل تناسبی است.
طبق قانون، از دوره هشتم به بعد قرار است این شیوه برای:
شهرهای بیش از ۵۰۰ هزار نفر جمعیت
نیز توسعه پیدا کند.
| دوره | محدوده اجرای تناسبی |
|---|---|
| دوره هفتم | تهران، ری و تجریش |
| دوره هشتم به بعد | شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر |
چرا این تغییر مهم است؟
زیرا می‌تواند پدیده «همه کرسی‌ها برای یک فهرست» را کاهش دهد.
در انتخابات فهرستی اکثریتی، اختلاف نه‌چندان زیاد در رأی ممکن است اختلاف بسیار بزرگی در تعداد کرسی ایجاد کند.
مدل تناسبی تلاش می‌کند این فاصله را کاهش دهد.
رأی‌دهنده به حزب رأی می‌دهد یا فرد؟
مدل طراحی‌شده امکان حضور:
فهرست‌های حزبی و جبهه‌ای
و
نامزدهای مستقل
را فراهم می‌کند.
بنابراین رقابت فقط میان افراد نیست؛ فهرست سیاسی نیز به واحد مهم‌تری در انتخابات تبدیل می‌شود.
هر حزب می‌تواند چند نفر معرفی کند؟
براساس آیین‌نامه، فهرست انتخاباتی باید حداقل:
دو سوم تعداد کرسی‌های حوزه
نامزد داشته باشد.
همچنین یک نامزد نمی‌تواند همزمان در بیش از یک فهرست انتخاباتی حضور داشته باشد.
اگر یک نامزد از فهرست انصراف دهد چه می‌شود؟
طبق ضوابط اعلام‌شده، فرد می‌تواند از فهرست انصراف دهد اما پس از آن نمی‌تواند وارد فهرست جدیدی شود و باید در صورت ادامه حضور به صورت مستقل رقابت کند.
این مقررات برای جلوگیری از جابه‌جایی مداوم نامزدها میان فهرست‌ها طراحی شده است.
انتخابات تمام‌الکترونیکی یعنی چه؟
وزارت کشور پیش از تعویق انتخابات اعلام کرده بود:
احراز هویت
و
اخذ رأی
به شکل الکترونیکی انجام خواهد شد.
این مرحله از رأی‌گیری الکترونیکی با استفاده صرف از سامانه برای ثبت‌نام متفاوت است.
در مدل کامل، خود فرآیند رأی دادن نیز الکترونیکی می‌شود.
چرا سرعت شمارش مهم است؟
در انتخابات شوراهای شهر بزرگ، تعداد نامزدها می‌تواند بسیار زیاد باشد.
شمارش دستی چنین آرایی:
زمان‌بر،
پرهزینه
و مستعد خطای انسانی
است.
رأی‌گیری الکترونیکی می‌تواند سرعت استخراج نتیجه را افزایش دهد.
اما همزمان موضوع:
امنیت،
قابلیت ممیزی،
پایداری تجهیزات
و اعتماد عمومی
اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آیا انتخابات الکترونیکی یعنی رأی اینترنتی از خانه؟
خیر.
این دو مفهوم متفاوت‌اند.
انتخابات الکترونیکی می‌تواند همچنان در شعبه رأی‌گیری انجام شود، اما احراز هویت و ثبت رأی با تجهیزات الکترونیکی صورت گیرد.
بنابراین «الکترونیکی» الزاماً به معنی «آنلاین از خانه» نیست.
تهران چرا به آزمایشگاه این مدل تبدیل شده است؟
تهران:
جمعیت زیاد،
تعداد بالای رأی‌دهندگان،
رقابت حزبی گسترده
و شورای پرنفوذ
دارد.
اگر مدل تناسبی در چنین حوزه‌ای با موفقیت اجرا شود، تجربه عملی مهمی برای توسعه آن به سایر شهرها ایجاد خواهد کرد.
نظام تناسبی چه اثری بر احزاب دارد؟
در این مدل، برند و سازمان حزب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در نظام فردمحور، رأی‌دهنده ممکن است فقط نام یک فرد مشهور را انتخاب کند.
در مدل تناسبی، حزب باید:
فهرست بسازد،
نامزد معرفی کند،
برنامه ارائه کند
و برای سهم مشخصی از آرا رقابت کند.
بنابراین هزینه سازمانی حزب افزایش می‌یابد، اما اهمیت آن نیز بیشتر می‌شود.
آیا تناسبی شدن حتماً مشارکت را افزایش می‌دهد؟
خیر.
این یک فرضیه سیاسی است، نه نتیجه تضمین‌شده.
مشارکت تحت تأثیر عوامل متعددی است:
اعتماد،
رقابت،
شرایط اقتصادی،
نامزدها،
فضای سیاسی
و انگیزه رأی‌دهندگان.
نظام انتخاباتی فقط یکی از این عوامل است.
آیا مدل تناسبی شورا را متکثرتر می‌کند؟
از نظر طراحی، احتمال آن بیشتر است.
زیرا فهرستی که رأی کمتری از فهرست اول دارد ممکن است همچنان بخشی از کرسی‌ها را به دست آورد.
این می‌تواند حضور چند جریان در شورا را افزایش دهد.
اما نتیجه واقعی به توزیع رأی بستگی دارد.
تغییرات اصلی انتخابات جدید
| موضوع | مدل جدید |
|---|---|
| تهران | انتخابات تناسبی |
| فهرست حزبی | نقش مستقیم‌تر |
| مستقل‌ها | امکان حضور |
| حداقل اندازه فهرست | دو سوم کرسی‌ها |
| عضویت در چند فهرست | ممنوع |
| هدف فنی | رأی‌گیری الکترونیکی |
| توسعه تناسبی | شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر از دوره هشتم |
انتخابات تناسبی در کل ایران اجرا می‌شود؟
در دوره هفتم خیر؛ تهران، ری و تجریش محل اجرای این مدل هستند.
از چه زمانی شهرهای دیگر اضافه می‌شوند؟
طبق قانون، از دوره هشتم شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر نیز مشمول می‌شوند.
آیا افراد مستقل می‌توانند نامزد شوند؟
بله.
انتخابات الکترونیکی یعنی رأی دادن با موبایل؟
خیر. رأی‌گیری می‌تواند در شعبه انجام شود ولی فرآیند اخذ رأی الکترونیکی باشد.
آیا تناسبی شدن باعث افزایش مشارکت می‌شود؟
ممکن است بر رقابت اثر بگذارد، اما افزایش مشارکت تضمین‌شده نیست.
جمع‌بندی
انتخابات شوراهای ۱۴۰۵ فقط یک رقابت جدید برای انتخاب اعضای شورا نیست.
این انتخابات قرار است دو تغییر مهم را آزمایش کند:
تبدیل تهران به نخستین حوزه شورای شهر با مدل تناسبی و حرکت گسترده‌تر به سمت رأی‌گیری الکترونیکی.
اگر این مدل تثبیت شود، اثر آن به تهران محدود نخواهد ماند؛ زیرا قانون مسیر توسعه انتخابات تناسبی به شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر را نیز باز کرده است.
به همین دلیل انتخابات ۱۴۰۵ می‌تواند نقطه‌ای مهم در تغییر شیوه برگزاری و تبدیل رأی به کرسی در انتخابات محلی ایران باشد.
🔗 لینک کوتاه این خبر: