نان سنگک پس از سال‌ها حضور در سفره ایرانیان، در فهرست میراث ناملموس کشور ثبت شد و حالا مسیر ثبت جهانی آن در یونسکو دنبال می‌شود.
ایسنا نوشت، علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از ثبت ملی نان سنگک در شورای ملی ثبت آثار ناملموس خبر داد.
پرونده نان سنگک پس از طی مراحل کارشناسی، به‌عنوان یکی از اصیل‌ترین و مردمی‌ترین نان‌های سنتی ایران در فهرست میراث ناملموس کشور قرار گرفت.
ایزدی گفت ثبت این عنصر فرهنگی، اقدامی برای صیانت از بخشی از حافظه تاریخی، فرهنگ زیست روزمره، دانش بومی و هویت غذایی ایرانیان است؛ میراثی که نسل‌ها در زندگی مردم حضور داشته و همچنان بخشی از فرهنگ عمومی جامعه ایرانی را شکل می‌دهد.
مدیرکل ثبت آثار درباره قدیمی‌ترین سند مکتوب مربوط به نان سنگک توضیح داد: کهن‌ترین سند شناخته‌شده، فرهنگ لغات برهان قاطع تألیف خلف تبریزی در سال ۱۰۶۲ هجری قمری است که در آن، سنگک نوعی نان معرفی شده که روی سنگریزه‌های گرم پخته می‌شود.
به گفته او، روایت‌های شفاهی و اشارات تاریخی، قدمت این نانند. دوره ساسانی و حتی پیش از اسلام نسبت می‌دهند.
برخی منابع تاریخی نیز از ناآشنایی سپاهیان عرب هنگام ورود به مدائن با این نوع نان سخن گفته‌اند؛ موضوعی که می‌تواند در بررسی جایگاه و پیشینه شیوه پخت سنگک مورد توجه قرار گیرد.
ایزدی تاکید کرد در بررسی پرونده‌های میراث ناملموس، اسناد مکتوب، روایت‌های شفاهی، استمرار فرهنگی، دانش و مهارت‌های مرتبط و جایگاه هر عنصر در زندگی اجتماعی مردم بررسی می‌شود.
او درباره شواهد باستان‌شناختی نان سنگک نیز گفت در یکی از قلعه‌های مخروبه ورامین، بقایای یک نانوایی سنگکی شامل تنوری سالم و ریگ‌های ویژه پخت کشف شده است.
این شواهد در کنار اسناد تاریخی و روایت‌های شفاهی، تصویری چندلایه از پیشینه سنگک ارائه می‌کند و نشان می‌دهد این نان تنها یک ماده غذایی نیست، بلکه دانشی پیوندخورده با ابزار، محیط، شیوه پخت و فرهنگ مصرف است.
روایت مشهور درباره نقش شیخ بهایی در طراحی تنور سنگکی نیز بخش دیگری از این پرونده است.
در سال‌نمای کمیتی دربارهانوایان تهران که سال ۱۳۲۶ خورشیدی منتشر شده، روایتی درباره درخواست شاه‌عباس صفوی از شیخ بهایی برای ارائه راهکاری جهت تأمین نان لشکریان در سفرها نقل شده و طراحی تنور سنگکی به او نسبت داده شده است.
ایزدی گفت فارغ از میزان انطباق تاریخی این روایت با واقعیت، استمرار اصول کلی این شیوه پخت در نانوایی‌های سنگکی امروز، جایگاه ویژه این سنت را در فرهنگ غذایی ایرانیان نشان می‌دهد.
او همچنین به نوشته‌های شاطر داوود روغنی، نانوا و چهره شناخته‌شده ری، اشاره کرد که در کتاب منتشرشده در سال ۱۳۵۶، سنگک را از نظر طعم، هضم و سلامت، «بهترین نان ایران و شاید دنیا» توصیف کرده است.
ثبت ملی نان سنگک، آغاز فرآیندی گسترده‌تر برای شناسایی، مستندسازی، حفاظت و انتقال دانش و مهارت‌های مرتبط با این میراث به نسل‌های آینده است.
ایزدی تاکید کرد حفاظت از سنگک فقط به حفظ ظاهر آن محدود نمی‌شود و دانش شاطر، آماده‌سازی خمیر، نحوه پخت، ابزار و تجهیزات سنتی و آیین‌های مرتبط با آن نیز باید حفظ شود.
به گفته او، این ثبت می‌تواند زمینه حمایت بیشتر از نانوایی‌های سنتی، استادکاران و حاملان این دانش و همچنین احیای سنت‌های مرتبط با پخت سنگک را فراهم کند.
مدیرکل ثبت آثار افزود نان در فرهنگ ایرانی با خانواده، معیشت، مهمان‌نوازی، آیین‌های اجتماعی و زندگی روزمره پیوند دارد و سنگک به دلیل ساختار سنتی پخت و حضور مستمر در سفره ایرانی، جایگاهی ویژه دارد.
او از دنبال‌کردن موضوع ثبت جهانی نان سنگک در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو خبر داد و گفت تحقق این هدف به همکاری پژوهشگران، تاریخ‌پژوهان، نانوایان و فعالان میراث فرهنگی نیاز دارد.
نان سنگک حالا نه‌فقط روی سفره مردم، بلکه در فهرست میراث ناملموس ایران جای گرفته است.
🔗 لینک کوتاه این خبر: